Yedekleme, verinin ikinci bir diskte bulunmasından daha geniş bir süreçtir. Hangi verinin, ne sıklıkla, kaç kopya, ne kadar süreyle ve kimin sorumluluğunda saklanacağı belirlenmeli; en önemlisi geri yükleme düzenli olarak test edilmelidir.
Önce iş hedefleri: RPO ve RTO
RPO, kabul edilebilir veri kaybı aralığını; RTO ise hizmetin ne kadar sürede geri dönmesi gerektiğini ifade eder. Günlük yedek alınan bir sistemde son 24 saate kadar veri kaybı oluşabilir. İşletme bunu kabul edemiyorsa daha sık yedekleme, replikasyon veya uygulama düzeyinde koruma gerekir.
- RPO: Ne kadar güncel veriye geri dönülmeli?
- RTO: Sistem en geç ne kadar sürede çalışmalı?
- Saklama: Günlük, haftalık ve aylık sürümler ne kadar tutulmalı?
- Öncelik: Hangi sistem önce geri dönecek?
3-2-1-1-0 yaklaşımı
Yaygın yaklaşım; verinin en az üç kopyasını, iki farklı ortamda, bir kopyası saha dışında olacak biçimde tutmaktır. Ek “1”, çevrimdışı veya değiştirilemez bir kopyayı; “0” ise doğrulama testlerinde hata bulunmamasını hedefler. Bu yaklaşım her kuruma birebir kopyalanmamalı, veri sınıfına ve riskine göre uyarlanmalıdır.
NAS, bulut ve çevrimdışı kopyaların rolleri
NAS cihazı yerel ağda hızlı yedek ve geri dönüş sağlayabilir; ancak aynı kullanıcı yetkileriyle erişiliyorsa fidye yazılımından etkilenebilir. Bulut kopyası saha dışı koruma sağlar; bant genişliği, veri hacmi, şifreleme ve çıkış maliyetleri planlanmalıdır. Çevrimdışı veya değiştirilemez kopya, silme ve şifreleme girişimlerine karşı son savunma katmanıdır.
Yedek hedefi canlı sistemden ayrılmalıdır
Yedek sunucusunun yönetici hesabı, etki alanı ve erişim politikası mümkün olduğunca ayrıştırılır. Kullanıcıların yedek klasörüne doğrudan yazma veya silme yetkisi olmamalıdır. Çok faktörlü doğrulama ve yönetim ağı erişimi kullanılmalıdır.
Nelerin yedekleneceği nasıl belirlenir?
- Dosya sunucuları ve ortak çalışma klasörleri
- Veritabanları ve uygulama yapılandırmaları
- Sanal makineler ve kritik fiziksel sunucular
- Microsoft 365 veya diğer bulut servislerindeki gerekli veriler
- Firewall, switch ve ağ cihazı yapılandırmaları
- Kamera sistemlerinde işletmenin saklama politikasına tabi kayıtlar
Yalnızca dosyayı kopyalamak, uygulamanın çalışır durumda geri döneceği anlamına gelmeyebilir. Veritabanı tutarlılığı, lisans anahtarları, servis hesapları ve bağımlılıklar geri dönüş planında yer almalıdır.
Geri yükleme testi nasıl yapılır?
Test yalnızca “yedek işi başarılı” ekranına bakmak değildir. Rastgele dosya geri dönüşü, belirli bir tarihe veritabanı geri dönüşü ve izole ortamda tam sistem açılışı farklı testlerdir. Sonuç; süre, hata, eksik bağımlılık ve alınan aksiyonla kayıt altına alınmalıdır.
Fidye yazılımına karşı hazırlık
Yedekleme tek başına fidye yazılımını önlemez; etkisini sınırlar. Güncel sistemler, asgari yetki, ağ segmentasyonu, e-posta güvenliği, EDR/antivirüs, MFA ve olay müdahale planı ile birlikte değerlendirilmelidir. Yedek kayıtları da izlenmeli; ani silme, kapasite değişimi veya başarısız işler uyarı üretmelidir.
Sık sorulan sorular
RAID yedek midir?
Hayır. RAID disk arızasına karşı süreklilik sağlayabilir; yanlışlıkla silme, fidye yazılımı, cihaz kaybı veya yangın gibi olaylarda bağımsız yedek yerine geçmez.
Bulutta olan veri ayrıca yedeklenmeli mi?
Servisin saklama ve geri dönüş özellikleri, sözleşmesi ve işletmenin RPO/RTO hedefleri incelenmelidir. Bulut hizmeti kullanmak her veri için otomatik olarak yeterli yedek anlamına gelmez.